در جلسه دوم همخوانی، نگاهی دقیق به تحلیل‌های «بن ایوانز» (Ben Evans) داشتیم؛ تحلیل‌هایی که فراتر از هیاهوی رسانه‌ای، بر واقعیت‌های اقتصادی حاکم بر عصر هوش مصنوعی متمرکز است. ایوانز به‌خوبی ترسیم می‌کند که چگونه این فناوری نه فقط یک ابزار جدید، بلکه یک زیرساخت دگرگون‌کننده است. در اینجا به بسط و بررسی دقیق‌تر نکاتی می‌پردازیم که در آن جلسه مطرح شد:

۱. کالایی‌شدن (Commoditization)؛ سرنوشت محتوم مدل‌های پایه

نکته نخست و شاید تکان‌دهنده‌ترین بخش تحلیل ایوانز، مسئله «کالایی‌شدن» مدل‌های هوش مصنوعی است. همان‌طور که روزگاری «نرم‌افزار» یا «پهنای باند» کالایی شدند و قیمتشان به سمت صفر میل کرد، مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) و موتورهای هوش مصنوعی نیز در حال تبدیل شدن به کالاهای عمومی هستند. وقتی خروجی مدل‌ها (از نظر دقت و منطق) به یکدیگر نزدیک می‌شود، شرکت‌ها دیگر نمی‌توانند تنها با اتکا به «هوشمندتر بودن مدل» مزیت رقابتی پایدار خلق کنند. در این فضای رقابتی، مدل‌های هوش مصنوعی به زیرساختی تبدیل می‌شوند که همه به آن دسترسی دارند؛ بنابراین، تمایز در «مدل» دیگر یک استراتژی برنده نیست.

۲. توهم «خندق» (Moat) در زیرساخت

این واقعیت، پرسش بزرگی را درباره شرکت‌های غول‌آسای فعلی ایجاد می‌کند. آیا OpenAI یا انویدیا بدون حرکت به سمت لایه‌های بالاتر، در بلندمدت شکست می‌خورند؟ خندق‌های حفاظتی که در لایه مدل و زیرساخت (Infrastructure Layer) وجود دارند، به شدت آسیب‌پذیرند. ارزش شرکت‌ها در این حوزه به شدت وابسته به سرعت تغییرات تکنولوژیک است. اگر شرکتی نتواند خود را در قلب فرآیندهای کسب‌وکارهای دیگر جای دهد، دیر یا زود با ظهور رقبای ارزان‌تر یا مدل‌های اوپن‌سورسِ مشابه، جایگاه خود را از دست خواهد داد. ماندگاری در این بازار، مشروط به عمودی‌سازی (Verticalization) و پیوند خوردن با جریان‌های درآمدی واقعی است.

۳. سلطه بر ورک‌فلو و توزیع: جایی که پول واقعی است

مزیت رقابتی اصلی به لایه‌ای منتقل شده که «سیستم» نام دارد. ایوانز تأکید دارد که برنده نهایی کسی نیست که هوش مصنوعی تولید می‌کند، بلکه کسی است که آن را در «ورک‌فلوهای» (Workflow) روزمره و حیاتی کاربران ادغام کرده است. داده‌های اختصاصی، دسترسی مستقیم به مشتری و کانتکست (Context) خاص هر صنعت، همان خندق‌های واقعی هستند. اگر ابزار هوش مصنوعی شما بتواند بخشی از یک فرآیند پیچیده (مثل مدیریت زنجیره تأمین یا تشخیص‌های پزشکی) شود، آنگاه کاربر نمی‌تواند به راحتی شما را با رقیب دیگری جایگزین کند. ارزش در «محل مصرف» است، نه در «کارخانه هوش».

۴. چرخه جذب، نوآوری و اختلال (Disruption)

در مدل ذهنی ایوانز، ما شاهد یک چرخه تکاملی هستیم: Absorb → Innovate → Disrupt. ابتدا تکنولوژی وارد می‌شود (جذب)، سپس خلاقیت‌ها بر بستر آن شکل می‌گیرد (نوآوری)، و در نهایت، آن تکنولوژی مدل‌های قدیمی را به کلی از رده خارج می‌کند (اختلال). نکته ظریف این است که مرحله «اختلال» معمولاً پس از یک دوره تجربه زیسته با هوش مصنوعی رخ می‌دهد؛ زمانی که کاربران دیگر به «خودِ هوش مصنوعی» فکر نمی‌کنند، بلکه آن را به عنوان یک «ماده اولیه نامرئی» در ساختارهای جدیدشان به کار می‌گیرند. در این مرحله است که کسب‌وکارهای قدیمی که نتوانسته‌اند خود را بازتعریف کنند، به یک‌باره متلاشی می‌شوند.

۵. بازگشت پلتفرم‌ها و چالش جایگزینی انسان

دوباره به عصر پلتفرم‌ها بازگشته‌ایم، اما با یک تفاوت ماهوی. در عصر وب ۲.۰، پلتفرم‌ها (مانند Uber یا Airbnb) با «توانمندسازی» انسان‌ها رشد کردند. اما هوش مصنوعی در حال شکستن مرز بین «توانمندسازی» و «جایگزینی» است. وقتی پلتفرم‌ها به جای اتصال عرضه و تقاضای انسانی، به سمت حذف سمتِ «عرضه انسانی» می‌روند، کل ساختار اقتصادِ پلتفرمی تغییر می‌کند. این یک تضاد درونی است: پلتفرمی که موفق می‌شود یک واسطه انسانی را حذف کند، در واقع در حال از بین بردن بازارِ تحت مدیریت خود است.

۶. ابهام بزرگ: سازماندهی در غیاب عرضه انسانی

پرسش نهایی که ایوانز مطرح می‌کند، شاید مهم‌ترین چالش اقتصادی دهه آینده باشد: اگر خودروی خودران، راننده را حذف کند و هوش مصنوعی مولد، تولیدکننده محتوا را کنار بگذارد، پلتفرم دقیقاً چه چیزی را مدیریت می‌کند؟ وقتی عرضه انسانی حذف شود، مفهوم «مارکت‌پلیس» تغییر شکل می‌دهد. پلتفرم‌های آینده احتمالا به «سیستم‌های مدیریت دارایی‌های خودکار» تبدیل می‌شوند. اینجاست که جهانِ سنتی نه فقط توسط هوش مصنوعی تغییر می‌کند، بلکه در معنای واقعی کلمه «بلعیده» می‌شود تا ساختاری نوین، کارآمدتر و شاید به همان اندازه مبهم، جای آن را بگیرد. ما در حال حرکت به سمت جهانی هستیم که در آن «ارزش» به جای «نیروی کار»، در «الگوریتم‌های توزیع‌کننده» و «داده‌های اختصاصی» نهفته است.

روز جمعه به دلیل اتهامات سرقت اسرار تجاری و نقض قرارداد، علیه OpenAI اقامه دعوی کرد.

این سازنده آیفون ادعا می‌کند که این تخلف، که به گفته‌ی این شرکت، الگویی از سرقت از کارمندان OpenAI که قبلاً در اپل کار می‌کردند را آشکار می‌کند، توسط رهبری ارشد OpenAI، از جمله مدیر ارشد سخت‌افزار، تانگ تان ، هدایت شده است .

این اتهامات در زمانی مطرح می‌شود که شایعه شده است OpenAI در حال توسعه اولین محصول سخت‌افزاری خود است که احتمالاً با آیفون رقابت خواهد کرد. در ماه آوریل، مینگ چی کو، تحلیلگر صنعت، اظهار داشت که این دستگاه می‌تواند یک تلفن هوشمند باشد که به جای برنامه‌ها به عوامل هوش مصنوعی متکی خواهد بود. اگر این موضوع صحت داشته باشد، این یکی از بزرگترین تهدیدها برای تجارت اصلی سخت‌افزار اپل تا به امروز خواهد بود.

استارتاپ io، متعلق به جانی آیو، طراح ارشد سابق اپل، سال گذشته طی قراردادی به ارزش ۶.۵ میلیارد دلار توسط OpenAI خریداری شد تا به این شرکت هوش مصنوعی در جاه‌طلبی‌های سخت‌افزاری‌اش کمک کند. در حالی که نام io در این پرونده ثبت شده بود، نام آیو در آن نبود.

تان تنها کارمند OpenAI نیست که در شکایت جدید به او اشاره شده است. اپل همچنین ادعا می‌کند که چانگ لیو، که هشت سال به عنوان مهندس ارشد برق سیستم‌ها در اپل فعالیت داشته، پس از ترک شرکت به مقصد OpenAI در سال ۲۰۲۶، لپ‌تاپ اهدایی اپل را پس نداده و از آن کامپیوتر برای دانلود اسناد فنی محرمانه اپل استفاده کرده است.

اپل در شکایت خود می‌گوید که اسناد به سرقت رفته شامل اطلاعاتی در مورد فناوری‌ها، ویژگی‌ها و محصولات معرفی نشده، از جمله مشخصات فنی، ارائه‌های مهندسی و داده‌های اختصاصی پروژه بوده است.

لیو همچنین در این دادخواست متهم شده است که اطلاعات محرمانه اپل را با سایر کارمندان اپل که برای شغل در OpenAI درخواست داده بودند، به اشتراک گذاشته و حداقل به یکی از آنها در مورد اینکه قبل از مصاحبه چه رشته‌ای را مطالعه کنند، مشاوره داده است.

اپل در شکایت خود اعلام کرد که در ماه فوریه نامه‌ای به OpenAI ارسال کرده و نگرانی‌های خود را مطرح کرده اما هیچ پاسخی دریافت نکرده است.

اپل می‌گوید تحقیقات مداومش نشان داده است که OpenAI و شرکایش حتی از اطلاعات محرمانه اپل در حالی که این سازنده مدل هوش مصنوعی محصول سخت‌افزاری خود را توسعه می‌دهد، استفاده کرده‌اند. برای مثال، در این پرونده به یک تکنیک اختصاصی پرداخت فلز اشاره شده است که OpenAI پس از آنکه ظاهراً شریک خود را گمراه کرده و به او القا کرده که از اپل اجازه گرفته است، از آن استفاده کرده است.

اپل، مانند بسیاری از شرکت‌های فناوری، معمولاً با تجزیه و تحلیل ارتباطات انجام شده در دستگاه‌های متعلق به شرکت و خواندن گزارش‌های سرور خود، سرقت احتمالی اسرار تجاری یا سایر فعالیت‌های نادرست را بررسی می‌کند. با طرح این پرونده در دادگاه، اپل فرصتی خواهد داشت تا از طریق فرآیند کشف قانونی، اطلاعات بیشتری در مورد میزان عملیات ادعایی کسب کند.

اپل از دادگاه درخواست کرده است که OpenAI را از استفاده یا افشای اسرار تجاری خود منع کند، این شرکت را ملزم به بازگرداندن هرگونه اطلاعات محرمانه اپل کند و شواهد مربوط به پرونده را حفظ کند.

در این پرونده آمده است: «این نوک کوه یخ است. اپل از آنچه در پشت درهای بسته در OpenAI اتفاق می‌افتد، بی‌اطلاع است، جایی که چنین تخلفاتی عادی‌سازی شده و توسط رهبری نمونه‌سازی می‌شود.» «در نتیجه طبیعی، کسب‌وکار سخت‌افزار نوپای OpenAI اکنون بر لرزان‌ترین پایه‌ها استوار است و به دلیل اتکای غیرقانونی به اسرار تجاری اختلاس شده، از ریشه پوسیده است.»

در بیانیه‌ای که از قبل آماده شده بود، اپل همچنین موارد زیر را بیان کرد:

در اپل، تیم‌های ما دائماً در حال توسعه فناوری‌های پیشرفته برای ایجاد بهترین محصولات و خدمات در جهان هستند و محافظت از کار و مالکیت معنوی آنها چیزی است که ما بسیار جدی می‌گیریم. اخیراً، شواهد قابل توجهی منتشر شده است که نشان می‌دهد افرادی که توسط OpenAI استخدام شده‌اند، به اشتباه اطلاعات محرمانه و سری اپل در مورد فناوری‌ها، فرآیندها و محصولات منتشر نشده ما را برداشته‌اند. ما همیشه از سخت‌کوشی و نوآوری‌های تیم‌های خود دفاع خواهیم کرد و تمام اقدامات مناسب را برای انجام این کار انجام می‌دهیم.

از OpenAI درخواست اظهار نظر شد. این شرکت پس از انتشار پاسخ داد و به بیانیه عمومی خود که در X به اشتراک گذاشته شده بود اشاره کرد که در آن آمده است: «ما هیچ علاقه‌ای به اسرار تجاری سایر شرکت‌ها نداریم. ما همچنان بر ساخت فناوری نوآورانه‌ای که مردم را در همه جا توانمند می‌سازد، متمرکز هستیم.»