در گفتگویی با دکتر پرویز کرمی، مدیرعامل مرکز نوآوری همیار دانش بنیان و مشاور اقتصاد دانش بنیان اتاق ایران، در خبرگزاری آنا منتشر شد:

عبور از بحران، صرفا با اتکا به تجربه یا مهارت‌های مدیریتی محقق نمی‌شود؛ بلکه دستیابی به نقطه تعادل در تصمیم گیری، تقویت تاب آوری سازمانی و بازتعریف اولویت‌ها، از مهم‌ترین الزامات حفظ و تداوم کسب و کار‌ها در شرایط پرنوسان اقتصادی است. در همین راستا در ادامه متن گفت‌و‌گو خبرنگار آناتک با پرویز کرمی، مدیرعامل مرکز نوآوری همیار دانش بنیان و مشاور اقتصاد دانش بنیان اتاق ایران را می‌خوانید. گفت‌وگویی که با هدف ارائه راهکار‌های کاربردی برای افزایش دوام کسب و کار‌ها در فضای متلاطم اقتصادی کنونی ایران، انجام شده است.

واقعیت زیست‌بوم کسب‌وکار در ایران

با توجه به وضع اقتصادی و نوسانات موجود، مهم‌ترین عامل بقا برای کسب‌وکار‌ها در ایران چیست؟

در کشوری زندگی می‌کنیم که به دلیل تأکید بر داشتن استقلال همه‌جانبه، طی دهه‌های اخیر در معرض واقعیتی به نام تحریم قرار داشته است. در این میان، با سه بحران هم‌زمان مواجه هستیم؛ جنگ اقتصادی ناشی از تحریم‌ها، نوسانات ارزی و تورم به‌عنوان پیامد‌های آن و همچنین ریسک‌های ژئوپلیتیک و تهدیداتی که در مقاطع مختلف کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهد. بر این اساس، واقعیت‌های تلخ و شیرین کسب‌وکار در این شرایط نباید از نگاه کارآفرینان دور بماند. این وضعیت برای فعالان اقتصادی در ایران کاملاً ملموس است.

در چنین شرایطی، آنچه باید در کانون توجه کارآفرینان قرار گیرد، خلاقیت و امید است. لازم است کارآفرینان واکنش را به کنش‌گری تبدیل کنند و به نقطه تعادل دست یابند. برخورداری از آمادگی، شناخت صحیح مسئله، اولویت‌بندی و اتخاذ واکنش مناسب، پیش‌نیاز تصمیم‌گیری درست است. با این حال، تمامی مهارت‌های فردی و مدیریتی، تجربه‌های شخصی و جمعی و حتی شجاعت در تصمیم‌گیری، زمانی مؤثر خواهند بود که این تعادل حاصل شود و تاب‌آوری در برابر بحران افزایش یابد. در یک جمع‌بندی، خلاقیت و امید به آینده، مهم‌ترین و مؤثرترین اکسیر برای کارآفرینان است.

بازسازی کسب‌وکار از مسیر توانمندسازی 

اگر کسب‌وکاری دچار رکود یا زیان شده باشد، از کجا باید برای احیا آغاز کند؟

چنین کسب‌وکاری باید در وهله نخست به تقویت توانمندی‌های فردی و سازمانی خود بپردازد و موضوع شبکه‌سازی را با جدیت بیشتری دنبال کند. در کنار این اقدامات، تمرکز از رقبا به سمت مشتریان و ذی‌نفعان باید تغییر یابد و توجه بیشتری به نیاز‌ها و مطالبات آنان معطوف شود. همچنین، حذف رویه‌ها و مقررات دست‌وپاگیر داخلی و حرکت به سمت افزایش تاب‌آوری سازمانی ضروری است. شکل‌گیری شبکه‌های ارتباطی قوی و توسعه تعاملات حرفه‌ای، نقش مؤثری در افزایش تاب‌آوری دارد. هرچه تاب‌آوری افزایش یابد، ماندگاری کسب‌وکار نیز تقویت خواهد شد و امکان عبور موفق از بحران فراهم می‌شود.

مؤلفه‌ای تعیین‌کننده در تداوم فعالیت

مدیریت نقدینگی در این وضع چه میزان در جلوگیری از سقوط کسب‌وکار مؤثر است و چه راهکاری پیشنهاد می‌کنید؟

یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که کسب‌وکار‌ها در شرایط بحرانی باید مورد توجه قرار دهند، مدیریت نقدینگی است. این موضوع شامل جذب منابع مالی جدید و تخصیص بهینه و بهره‌ور منابع موجود می‌شود. در این راستا، ضروری است تا حد امکان از هزینه‌های غیرضروری پرهیز شود و تمرکز اصلی بر حفظ و تداوم تولید قرار گیرد. هر میزان که چرخه تولید پایدارتر بماند، تاب‌آوری کسب‌وکار افزایش یافته و در نتیجه، ماندگاری و استمرار فعالیت نیز تقویت خواهد شد. این امر به کسب‌وکار‌ها کمک می‌کند تا مسیر عبور از بحران را با ثبات بیشتری طی کنند.

راهبردی فراتر از کاهش هزینه

در وضع فعلی، حفظ نیروی انسانی اولویت دارد یا کاهش هزینه‌ها؟

ساده‌ترین اقدام برای مدیران در شرایط بحرانی، تعدیل نیرو و اتخاذ سیاست‌های انقباضی است؛ اما این رویکرد لزوماً بهترین گزینه نیست. نیروی انسانی، مهم‌ترین عامل بقا، رشد و توسعه هر کسب‌وکار محسوب می‌شود. از این‌رو، ضروری است با ایجاد تعامل و تعادل در تصمیم‌گیری‌ها، کمترین آسیب به کارکنان وارد شود. باید توجه داشت که این نیرو‌ها سرمایه‌های انسانی سازمان هستند که در شکل‌گیری وضعیت فعلی کسب‌وکار نقش داشته‌اند. با توجه به گذرا بودن بحران، مدیران در آینده‌ای نزدیک مجدداً به همین منابع انسانی نیاز خواهند داشت. بنابراین، برگزاری جلسات همفکری، شفاف‌سازی شرایط و تلاش برای حفظ حداکثری نیروها، رویکردی منطقی‌تر است. در نهایت، اگر بتوان هزینه‌های اضافی را کاهش داد و در عین حال نیروی انسانی را حفظ کرد، این بهترین راهکار ممکن خواهد بود.

تغییر مدل کسب‌وکار در بحران

تغییر مدل کسب‌و کار در چه وضعی ضروری است؟

 اگرچه در شرایط بحرانی بررسی راهکار‌های مختلف ضروری است، اما تغییر بنیادین مدل کسب‌وکار در دل بحران، اقدامی پرریسک و در بسیاری موارد غیرقابل تحقق است. کسب‌وکار‌ها بر اساس استراتژی‌ها و اهداف مشخصی شکل گرفته‌اند و تغییر این چارچوب‌ها در کوتاه‌مدت، به‌ویژه در شرایط بی‌ثبات، می‌تواند مخاطرات جدی به همراه داشته باشد. با این حال، تفاوت شرایط بحران با وضعیت عادی انکارناپذیر است و لازم است با مدیریت صحیح، هزینه‌های اضافی کاهش یابد و تمرکز بر عبور از بحران حفظ شود. همچنین، انزوا در چنین شرایطی بزرگ‌ترین ریسک محسوب می‌شود و توسعه شبکه‌های ارتباطی و حرفه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارد. در عین پذیرش واقعیت بحران، نباید اجازه داد این شرایط، اهداف و آرمان‌های کسب‌وکار را تضعیف کند.

همدلی؛ محور ماندگاری در شرایط دشوار

توصیه نهایی شما به صاحبان کسب‌وکار در شرایط بحرانی چیست؟

کارآفرینان ایرانی پیش‌تر نیز بحران‌های متعددی از جمله جنگ ۱۲ روزه، همه‌گیری کرونا و چالش‌های مرتبط با تأمین مواد اولیه را تجربه کرده‌اند. در این میان، همدلی و توجه به همکاران باید به‌عنوان محور اصلی مورد توجه قرار گیرد. این همدلی، زمینه‌ساز افزایش ماندگاری و انسجام سازمانی خواهد بود. همکاران و مدیران درک درستی از دشواری‌های موجود دارند و در صورت مشاهده همراهی، همکاری مؤثرتری خواهند داشت. بنابراین، تا حد امکان باید از تعدیل نیرو پرهیز شود و با رویکردی مسئولانه، تلاش کرد تا کمترین آسیب به منابع انسانی وارد شود.

منبع: خبرگزاری آنا

۱) جنسن هوانگ (NVIDIA) | سختی را جزو برنامه بگذار

مسیر قرار نیست مرتب و قابل پیش‌بینی جلو برود. از اول برای تأخیر، اشتباه و خستگی تیم جا باز کن: بافر زمان، پول و انرژی.
اشتباهات رایج: با اولین بحران، سریع نتیجه بگیری «این کار جواب نمیدهد» درحالی که خیلی وقت ها همان ضربه ها ظرفیت واقعی تو و تیمت را میسازند.

۲) مارک زاکربرگ (Meta) | سرعت یعنی کمتر خراب کردن

وقتی کاربرها روی محصول تو حساب می‌کنند، سرعت واقعی یعنی با خیال راحت آپدیت بدهی. گاردریل بگذار: تست، مانیتورینگ، رول‌بک، انتشار مرحله‌ای.
اشتباه رایج: سرعت را با بی نظمی اشتباه بگیری و با باگ های تکراری اعتماد کاربر را از دست میدهید.

۳) جف بزوس (Amazon) | هر تصمیم را با مشتری بسنج

قبل از هر فیچر یا کمپین یک سؤال ساده بپرس: این دقیقاً کدام درد مشتری را کمتر می‌کند؟
اشتباه رایج: گیر کردن در عدد و گزارش و جلسه‌ها ، محصول روی کاغذ جلو می رود ، اما مشتری در عمل فرقش را حس نمی‌کند.

مدیر پلتفرم کانکت، هدف اصلی این برنامه را تقویت پل ارتباطی میان متخصصان ایرانی خارج از کشور و داخل ایران دانست و گفت: امروز شبکه کانکت با بیش از ۱۱ هزار عضو نقش مهمی در شناخت نیازها و طراحی زیرساخت‌های لازم برای تعامل مؤثر با این جامعه متخصص را دارد.

علی حسینی مطرح کرد:

این برنامه با هدف بهره‌گیری از ظرفیت گسترده متخصصان و فارغ‌التحصیلان ایرانی شاغل و تحصیل‌کرده در دانشگاه‌ها و شرکت‌های معتبر جهان شکل گرفت.

ظرفیتی که می‌تواند بدون الزام به بازگشت دائم افراد به کشور، از طریق ایجاد ارتباطی مؤثر در خدمت توسعه علمی و فناورانه ایران قرار گیرد.

با وجود چالش‌ها و شرایط دشوار، از جمله جنگ ۱۲ روزه، اتفاق‌های مثبتی در ماه‌های گذشته رقم خورده که ادامه فعالیت کانکت را معنادارتر کرده است.

با وجود فضای عدم اطمینان پس از آن تحولات، ارتباطات ایجادشده نه‌تنها متوقف نشد، بلکه منجر به شکل‌گیری یک جمع فعال از متخصصان برای مدیریت بحران در چنین شرایطی شد که تعداد آن‌ها از حدود ۴۵ نفر در روزهای ابتدایی، به نزدیک ۱۰۰ نفر در ادامه مسیر رسیده است.