معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌ بنیان رییس‌جمهور  در جلسه اعضای کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس شورای اسلامی با دانشگاهیان، مدیران کل و صاحبان صنایع آذربایجان شرقی مطرح کرد:
جهت تامین مالی پایدار، الگو ها و ابزار های نوین و متنوعی برنامه‌ریزی شده که چهار الگو نهایی‌شده و الگوهای متنوع دیگر در مراحل نهایی جهت برنامه‌ریزی و اجرا در زیست‌بوم است.

اوراق توسعه فناوری به ارزش ۲۰ همت جهت حمایت از شرکت‌های بزرگ و فناور دانش‌بنیان تخصیص داده شده است و دلیل انتخاب شرکت‌های فناور نیز نقش آنها در کارایی زنجیره تامین محصولات دانش‌بنیان است.

از سال ۱۳۹۸ تا سال گذشته تنها ۲۰۰ میلیون دلار قرارداد تولید بار اول بسته شده بود، در حالی که از انتهای سال قبل تا اردیبهشت‌ماه سال جاری ۲۰۰ میلیون دلار در این زمینه قرار داد بسته‌ایم.

به گزارش همیارهاب ، نشست «رویداد صنایع خلاق و حل چالش‌ های اقتصادی» با حضور جمعی از مدیران و فعالان این حوزه برگزار شد و در آن مباحثی چون مشکلات نهادی، حقوقی، سرمایه‌گذاری و جایگاه صنایع خلاق در اقتصاد کشور مورد بررسی قرار گرفت.

در این نشست پرویز کرمی، مدیرعامل مرکز نوآوری همیار دانش‌بنیان و رئیس هیات مدیره صندوق پژوهش و فناوری راز، محمد حاجی میرزایی مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌ های رایانه‌ای، ناصر جاهدنیا، مدیرعامل بنیاد ملی پویانمایی ایران، سید صادق پژمان، مدیرعامل موسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، سید محمدحسین سجادی نیری، رئیس هیات مدیره انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر، و حسن میثمی، مدیرکل دفتر توسعه فناوری وزارت ارتباطات، حضور داشتند.

در نشست «صنایع خلاق و حل چالش‌ های اقتصادی» سیدصادق پژمان، مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، با اشاره به نبود متولی واحد در حوزه صنایع خلاق، این مسأله را یکی از چالش‌های اصلی دانست و گفت: «اگرچه وزارتخانه‌ ها و نهاد های مختلف بخشی از این موضوع را دنبال می‌کنند، اما مرکز ثقل و هماهنگ‌ کننده‌ای وجود ندارد.»

پژمان همچنین نبود قوانین جامع را از مشکلات جدی این حوزه عنوان کرد و افزود: «در بسیاری از موارد مانند مالکیت معنوی نیازمند قانون‌گذاری مدرن هستیم. صنایع خلاق هنوز در سطح سیاستگذاران و حتی رسانه‌ ها به‌عنوان یک مسأله ملی جدی گرفته نشده و فرهنگ همچنان صنعت محسوب نمی‌شود.»

او سه چالش اصلی زیست‌بوم صنایع خلاق را تأمین مالی، کمبود نیروی انسانی ماهر و ضعف در حمایت‌های حقوقی و معنوی عنوان کرد و از طراحی «فرهنگ کارت»، همکاری با صندوق پژوهش و فناوری صنایع خلاق و ایجاد پارک صنایع خلاق به‌عنوان اقداماتی در دست انجام خبر داد.

در ادامه نشست، سید محمدحسین سجادی نیری، رئیس هیئت‌مدیره انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر ایران، به موضوع سرمایه‌گذاری خطرپذیر در صنایع خلاق پرداخت و گفت: «اگرچه چالش‌ هایی مانند وابستگی شدید به نیروی انسانی خلاق و ابهام در حوزه مالکیت فکری وجود دارد، اما تجربه جهانی نشان می‌دهد این نوع سرمایه‌گذاری امکان‌پذیر است.» او نمونه‌ هایی از موفقیت شرکت‌ های بین‌المللی مطرح کرد و تأکید داشت که در ایران نیز باید مدل بومی سرمایه‌گذاری طراحی شود.

همچنین جواد مطوری، فعال حوزه جلوه‌ های ویژه و مدیر استودیو الزهرا، از تجربیات این مجموعه در ورود به بازار های منطقه و همکاری‌ های بین‌المللی سخن گفت. او با اشاره به فعالیت‌ های استودیو از سال ۱۳۹۲ بیان کرد: «علاوه بر حضور در کشور های همسایه، همکاری‌ های گسترده‌ای با سینمای هند داشتیم و توانستیم بیش از ۸۰ درصد تیزر های اکسپوی دوبی را در ایران تولید کنیم.» مطوری همچنین به همکاری با برند های مطرح جهانی اشاره کرد و آن را نمونه‌ای از ظرفیت‌ های قابل توجه صنایع خلاق ایران دانست.

در نخستین پنل همایش «توسعه صنایع خلاق»، فعالان حوزه بازی‌ سازی و انیمیشن به بررسی چالش‌ های اصلی این صنعت پرداختند.

شرکت‌ کنندگان تأکید کردند که جذب سرمایه‌گذار برای پروژه‌ های فرهنگی و خلاق دشوار است و بسیاری از استارتاپ‌ ها بدون حمایت دولتی یا خصوصی موفق نمی‌شوند. حاضران با اشاره به موفقیت‌ های بین‌المللی و سختی‌ های بازار داخلی، خواستار حمایت حاکمیت از پروژه‌ های فرهنگی با نگاه غیرانتفاعی و ایجاد زیرساخت‌ های مناسب شدند.

کارشناسان همچنین بر ضرورت وضع قوانین کپی‌رایت و ابزار های شفاف مالی برای رشد استارتاپ‌ ها و جلوگیری از سوءاستفاده از سرمایه‌ ها تأکید کردند.

در دومین پنل تخصصی همایش، موضوع تأمین مالی صنایع خلاق به بحث گذاشته شد.

کارشناسان حوزه استارتاپ‌ ها و سرمایه‌گذاری گفتند که زیرساخت وام‌دهی مستقیم کافی نیست و بسیاری از پروژه‌ ها به دلیل کمبود دانش بازاریابی و تجربه تجاری با شکست مواجه می‌شوند.

بر اساس مباحث مطرح‌شده، سرمایه‌گذاری‌ های هوشمند و همراه با انتقال دانش بازاریابی و بومی‌سازی بازار، ضریب موفقیت پروژه‌ های خلاق را افزایش می‌دهد و تنها راه واقعی توسعه صنایع خلاق، ایجاد شبکه‌ های حمایتی و ابزار های مالی نوین است.

صنایع خلاق، از بازی‌ های دیجیتال و انیمیشن گرفته تا طراحی مد و هنرهای دیجیتال، به‌سرعت در حال تبدیل شدن به موتور رشد اقتصادی و اشتغال جوانان هستند. طبق گزارش بانک جهانی، ارزش اقتصادی این صنایع بیش از ۲ تریلیون دلار است و بیش از ۵۰ میلیون شغل را در سطح جهان پشتیبانی می‌کند. با این حال، در ایران، این بخش با محدودیت‌ های جدی در تأمین مالی مواجه است؛ محدودیت‌ هایی که نه فقط رشد اقتصادی، بلکه توان نوآوری و خلاقیت را محدود می‌کنند.

جریان نقدی نامنظم و ریسک بالا

پروژه‌ های خلاق، ماه‌ ها یا حتی سال‌ ها زمان می‌برند تا تولید شوند، بدون اینکه بازگشت سرمایه مشخصی داشته باشند. برای بانک‌ ها و سرمایه‌گذاران سنتی، این چرخه طولانی جذاب نیست. برای مثال، یک استودیو بازی‌ سازی ممکن است یک سال صرف تولید یک عنوان کند، اما تنها پس از عرضه موفقیت مالی کسب کند. این ناپایداری جریان نقدی و عدم پیش‌بینی بازگشت سرمایه، نخستین مانع جذب سرمایه حرفه‌ای است.

مالکیت فکری؛ دارایی ارزشمند اما غیرقابل وثیقه

دارایی‌ های ناملموس مانند برند، حق نشر و مالکیت فکری ارزش اقتصادی بالایی دارند، اما در سیستم مالی سنتی ایران به‌عنوان وثیقه پذیرفته نمی‌شوند. گزارش بانک جهانی (CreatiFi) تأکید می‌کند که نبود چارچوب‌ های حقوقی و وثیقه‌ گذاری برای دارایی‌ های ناملموس، یکی از بزرگ‌ترین موانع تأمین مالی صنایع خلاق در کشورهای در حال توسعه است. حتی پروژه‌ های خلاق موفق، بدون امکان استفاده از مالکیت فکری به‌عنوان وثیقه، نمی‌توانند سرمایه لازم برای رشد را جذب کنند.

کمبود سرمایه‌گذاران تخصصی

در ایران، بیشتر سرمایه‌ گذاران به صنایع سنتی و با بازگشت سرمایه کوتاه‌ مدت علاقه دارند و نگاه بلندمدت به صنایع خلاق کم است. نبود سرمایه‌گذاران جسور با تجربه و آشنایی با ریسک‌ های خاص صنایع خلاق باعث می‌شود بسیاری از تیم‌ ها مجبور شوند با منابع شخصی یا کمک‌ های دولتی محدود، پروژه‌ ها را پیش ببرند.

فقدان داده و شفافیت

دسترسی به داده‌ های دقیق جریان نقدی، اندازه بازار و نمونه‌ های موفق، برای جذب سرمایه حیاتی است؛ اما در ایران، گزارش‌ های جامع و مطالعات بازار محدود هستند و تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران را با ریسک بالاتر مواجه می‌کند.

راهکار های عملیاتی در ایران

۱. صندوق‌ های سرمایه‌گذاری تخصصی
ایجاد صندوق‌ های تخصصی که با سرمایه مرحله‌ای (tranche-based) منابع مالی ارائه دهند، می‌تواند شکاف نقدینگی را کاهش دهد و ریسک سرمایه‌گذار را مدیریت کند. شتاب‌دهنده‌ ها و صندوق‌ های نوآوری می‌توانند با اختصاص بودجه مشخص، پروژه‌ های خلاق را هدفمند حمایت کنند.

۲. پرداخت بخشی از یارانه فرهنگی به سرمایه گذاری در حوزه صنایع خلاق
3. ارزش‌ گذاری دارایی های هنری از نکات مهم است که باید ساز و کار های قانونی لازم برای آن فراهم گردد.
4. چارچوب حقوقی و وثیقه‌ پذیری مالکیت فکری

۵. اصلاح قوانین مالکیت فکری و ایجاد سازمان‌ های مدیریت جمعی برای ثبت حقوق نشر و قرارداد های رسمی، امکان استفاده از دارایی‌ های ناملموس به‌عنوان وثیقه را فراهم می‌کند و اعتماد سرمایه‌گذاران را افزایش می‌دهد.

۶. آموزش و توانمندسازی
تیم‌ های خلاق: توانایی ارائه مستندات مالی و بیزنس پلن حرفه‌ای.
سرمایه‌گذاران: آشنایی با ریسک‌ها، جریان نقدی نامنظم و ارزش بالقوه پروژه‌ های خلاق.
برگزاری دوره‌ ها و کارگاه‌ های تخصصی می‌تواند اعتماد دو طرف را بالا برده و دسترسی به منابع مالی را تسهیل کند.

۷. ابزار های پیش‌ فروش و درآمدزایی زودهنگام
استفاده از کمپین‌ های جمع‌سپاری (Crowdfunding) و پیش‌فروش محصولات، امکان جذب نقدینگی اولیه قبل از تکمیل پروژه را فراهم می‌کند و ریسک مالی را کاهش می‌دهد.

۸. شبکه‌ های حمایتی و همکاری‌ های بین‌المللی
ایجاد پلتفرم‌ های شبکه‌سازی داخلی و بین‌المللی، مانند صندوق CreatiFi بانک جهانی، دسترسی به منابع مالی، بازار و تجربه‌ های موفق جهانی را تسهیل می‌کند.

جمع‌بندی

صنایع خلاق در ایران، با وجود پتانسیل عظیم اقتصادی و فرهنگی، با محدودیت‌ های مالی و ساختاری مواجه هستند. تنها با ایجاد اکوسیستمی ترکیبی از صندوق‌ های تخصصی مرحله‌ای، چارچوب‌ های حقوقی و وثیقه‌پذیر، آموزش و توانمندسازی ذی‌نفعان، مکانیزم‌ های پیش‌فروش و شبکه‌ های حمایتی داخلی و بین‌ المللی، می‌توان مسیر جذب سرمایه حرفه‌ای و رشد پایدار صنایع خلاق را هموار کرد.

منبع: خانه خلاق و نوآوری ایران